Deze blog is verhuisd naar http://blog.ptein.nl

Toen ik in 1989 in Zetten in Psychiatrisch centrum “De Lingewal” ging werken speelde daar net de affaire “Dokter F”:

De volkskrant 17 januari 2009
“De ‘Mengele van Zetten’ werd hij wel genoemd. Hij zou meisjes in zijn jeugdpsychiatrische inrichting van Zetten stelselmatig seksueel hebben misbruikt. Tot zijn dood, vorige week, is psychiater Theo Finkensieper (55) blijven ontkennen. Maar geen rechter geloofde hem. Hij kreeg zes jaar cel.”

Het was voor mij bijzonder leerzaam om in de psychiatrie te werken en deze affaire droeg daar niet in het minst aan bij. Dokter F geeft zelf in een interview in Trouw een m.i. rake beschrijving van de omstandigheden waarin deze affaire kon plaatsvinden:

Achteraf kan hij het moment waarop het volgens hèm fout ging, nauwkeurig bepalen. “In 1985 ben ik behandelend directeur geworden voor de hele inrichting. Dat had ik nooit moeten doen. Ik had gewoon psychiater moeten blijven bij De Lingewal, een afdeling van de Heldringstichtingen. Op een gegeven moment had ik alle touwtjes in handen. Alle macht bij de behandeling van de pupillen was verenigd in één persoon. Ik woonde op het terrein, ik was een soort pater familias, er heerste een gezinssfeer, pupillen kwamen bij ons aan huis. En ik deed alles zelf. Ik nam de besluiten tot isolatie van pupillen, ik stuurde ze door naar andere inrichtingen. Dat roept reacties op. Het was één grote draaikolk, waarin alles verzonk. Dat was niet goed. Ik had moeten opstappen.”

Op het moment dat ik in Zetten aan de slag ging was dokter F al op non actief gesteld. Al mijn collega´s kenden hem en hadden met hem gewerkt. Het was voor bijna iedereen duidelijk dat er in ieder geval iets waar was van de aanklachten. Naast een collectief schuldgevoel, waar in mijn bijzijn maar beperkt over gesproken werd, heerste er ook ongeloof en twijfel aan eigen capaciteiten. De lessen die ik leerde in deze periode heb ik voor mezelf samengevat in enkele “universele” dilemma´s:

Wat is “De waarheid”

De waarheid over wat er tussen behandelaar en pupillen is gebeurd zal nooit objectief te achterhalen zijn. Het gaat om het woord van de een tegenover het woord van de ander en er zijn geen getuigen of opnamen. Volgens mijn toenmalige collega´s waren delen van de getuigenissen (“ik werd altijd platgespoten als ik bij hem vandaan kwam”) aantoonbaar onjuist maar andere getuigenissen zeker geloofwaardig omdat ze de pupillen kenden als betrouwbaar en integer.

Ook de kwaliteits dag en weekbladen (dus niet alleen de telegraaf en Revue) schreven indertijd soms klinklare nonsense wat me heeft geleerd deze bladen maar ook andere publicaties altijd met gezond wantrouwen te lezen.

Professionaliteit

De pupillen intertijd kenden de affaire en verhalen uiteraard ook. Enkele van hen “speelden”  er ook mee door na bezoek aan de nieuwe psychiater te roepen dat ze “door hem gepakt waren”. De verhalen werden door mij en mijn collega´s lacherig afgedaan als onzin omdat ze “uiteraard niet waar konden zijn”. Bij de beoordeling van of het waar was of niet kon je echter alleen maar afgaan op je eigen oordeel en vertrouwen in de psychiater en collega´s.  De deur van de pschychiater was welliswaar nooit op slot maar die was dat ook in de periode van Dokter F niet geweest.

Ook ik heb naderhand in veel “een op een” situaties met kinderen gewerkt. De les die ik daarbij altijd in gedachten heb gehouden is dat ik van mijn besluiten en handelingen achteraf verantwoording moest kunnen afleggen. Door beslissingen en handelingen zoveel mogelijk vast te leggen en met collega´s te bespreken is dat deels te ondervangen. Zeker als man blijf je als hulpverlener echter altijd kwetsbaar voor verhalen waarvan de waarheid nooit helemaal te achterhalen zal zijn.

Controle op macht

Dokter F geeft in zijn interview zelf al impliciet aan dat er geen controle was op zijn functioneren. Grote afwezige hierbij was zeker de kinderbescherming waar in de publicaties opvallend weinig aandacht aan besteed wordt.  Voor een lange periode is de Otto Gerhard Heldering stichting in Zetten een afvalputje van de geestelijke gezondheidszorg in Nederland geweest. Als je nergens meer terecht kon ging je naar Zetten en “men” zal zeker iets gedacht hebben van “wat ze daar doen weten we niet en willen we niet weten, maar ze zijn er wel onder dak”.

In het klein speelde dit ook in de groep waar ik werkte. De collega die de roosterplanningen maakte en de kas bijhield was ooit van deze taken ontheven omdat hij er misbruik van maakte. Omdat echter niemand anders deze taken wilde uitvoeren deed hij ze inmiddels weer. Iedereen wist dat hij er wederom beperkt misbruik van maakte maar niemand deed er iets aan omdat de consequentie was dat je de taak dan zelf op je kon nemen. Wellicht was het niet geheel toevallig dat deze collega ook degeen was die privé met Dokter F op vakantie ging…

Iedereen en wellicht juist de persoon aan de top van een hierarchie heeft dus controle nodig om ontsporing en machtsmisbruik te voorkomen. Dat deze controle niet altijd voldoende plaatsvindt wordt vaak veroorzaakt door luiheid en eigenbelang.

Zie ook:

• Finkensieper pages
• Advocaat vraagt minister om vrijlating Finkensieper
• Lingewal op Hyves

Al jaren werkend in dynamische matrix organisaties vraag ik me dagelijks 2 dingen af:

• Is het normaal wat hier gebeurt?
• Kan het ook anders?

Wat betreft de 1e vraag is mijn conclusie inmiddels dat dergelijke organisaties in veel gevallen geplaagd worden door reorganisatie op reorganisatie. Dit in een poging om tot een doelmatiger en meer naar buiten gerichte organisatie te komen.

Het tegenovergestelde is over het algemeen het resultaat; de reorganisaties zorgen voor chaos en troebele organisatie structuren waarin uiteindelijk niet alleen de klanten maar ook de medewerkers zelf de weg niet meer kunnen vinden. Deze organisaties zijn na de reorganisatie veelal nog intern gerichter dan ervoor. Zie ook:  Chaosdenken: Een nieuw paradigma voor organisaties?

Dan komen we dus bij vraag 2: Kan het ook anders?

Jaren geleden hoorde ik een verhaal van Peter Bootsma over “recursief proces management” (RPM). Zijn verhaal kwam kort samengevat neer op “gooi niet steeds de organisatie weer overhoop (kantelen naar de klant > organiseren naar disciplines > kantelen naar de klant; je blijft rollen…) maar gebruik “recursief proces management”. Recursief proces management organiseert wat valt tussen lijn en project organisaties. Theoretisch wat abstract, maar Peter liet zien dat de theorie zich vertaalde in praktische hulpmiddelen zoals templates.

Ik heb toen ik bij uitgeverij Samsom werkte tevergeefs getracht RPM te laten landen. Achteraf was mijn conclusie dat de abstracte theorie afschrikt. Dat verbaasde me ook want mijn analyse was dat RPM veel wegheeft van het voor uitgevers welbekende redactionele proces.

Jaren later, sadder and wiser, is mijn analyse over het probleem nog steeds hetzelfde maar denk ik bij oplossingen aan (nog?) simpeler en pragmatischer middelen; Reorganiseren, allemaal prima maar ga vooral:

Plannen, prioriteren, organiseren, evalueren.

En ja ik denk nog steeds dat hierbij theorieën als RPM en bijbehorende templates kunnen helpen.

Het gedoe de laatste tijd rond de bonussen bij banken doet me denken aan de tijd (rond 1995) dat ik bij de ABN-Amro werkte in Amsterdam. Ik werkte in een pand op de Vijzelstraat (de Vijzelbank) waar de (indertijd) projectorganisatie van Electronic Banking was gehuisvest.

Naast dat pand staat gebouw de Bazel , het oude hoofdkantoor van de ABN en haar voorgangers.

Tussen de twee panden liep (?) onder de gracht door de “Poentunnel” die een tijd in gebruik was geweest voor geldtransporten tussen de twee panden.

Indertijd was ABN-Amro marktleider op gebied van electronic banking. Om deze positie verder te versterken was een project en projectorganisatie gestart om de banksystemen, organisatie en betaalsoftware klaar te maken voor de toekomst. De bank medewerkers werden gestimuleerd om zoveel mogelijk electronic banking contracten te verkopen door ze te belonen met airmiles.

Gevolg van het belonen met airmiles was dat er veel contracten aan buren, familie en bekenden verkocht werden. Naast het feit dat er dus nogal wat “lucht” in deze verkoop zat bevreemdde het mij indertijd dat medewerkers op deze wijze beloond werden voor iets dat ik als “gewoon je werk doen” zag; meewerken aan een goed en aantrekkelijk product zou op zichzelf al motivatie moeten opleveren om klanten van de meerwaarde te willen overtuigen. Het is waarschijnlijk ook een methode die alleen op korte termijn leidt tot extra resultaat en het gevaar met zich meebrengt dat bij het uitblijven van de airmiles de resultaten onder het voorheen normale niveau duiken.

De actie leidde dus tot een acute toename in het aantal contracten voor electronic banking. De afdeling contract administratie had het er behoorlijk druk mee. De afdeling was gevestigd op de zolderverdieping van het van buiten schitterende gebouw “de Bazel”. Hoewel de Bazel van buiten en binnen weelde en klasse uitstraalt was het op de zolderverdieping een benauwde en hete bedoening. In de periode dat men de hausse van de contracten te verwerken kreeg was het een zeer hete zomer. Om de temperatuur op de zolder wat meer werkbaar te maken was er een airconditioning geplaatst maar die stond altijd uit omdat de herrie van het ding storender was dan het werken in een temperatuur van tegen de 30 graden.

Deze anekdote vraagt om een moraal zou je zeggen. Laten we er maar een stelling van maken:

Invoering van bonussystemen en keer op keer verhogen van bonussen duidt op onvermogen van het management in de betreffende organisatie om het bedrijf en de werknemers met andere stuurmiddelen (strategie, visie, doelstellingen, communicatie, plannen, prioriteren, projecten, werkafspraken) de juiste kant op te krijgen.

Op internet zoeken naar oude vrienden en klasgenoten voelt als met een webcam kijken naar een reünie; Je neemt deel maar de andere deelnemers zijn niet op de hoogte van je aanwezigheid. Op zoek naar een oude schoolvriend vond ik geen informatie over hem, maar wel over zijn broer Kees. Kees is op internet bekend als “keesjemaduraatje” ofwel kraker kees. Kees houdt een boeiende weblog bij en heeft enkele interessante artikelen in Trouw geschreven over de Amsterdamse kraakbeweging (En toen moest het grootkapitaal eraan geloven De verwording van de kraakbeweging, de mooiste tijd van mijn leven)

Ik heb mooie herinneringen aan de tijd dat ik met Dirk Jan, de broer van Kees op de lagere school zat. We maakten veel lol met elkaar, lazen autobladen en strips, dreven onze ouders tot wanhoop omdat we samen waanzinnig druk waren en ik hoorde bij hem thuis voor het eerst Bob Marley and the Wailers. De ouders van Kees en Dirk Jan hebben het waarschijnlijk niet gemakkelijk gehad met het opvoeden van de in totaal 4 jongens.

Kees was actief in het jongeren-centrum in Castricum. Er hingen thuis in mijn herinnering affiches van activiteiten en Kees had in gangen en toilet op diverse plaatsen het “krea” teken op de muur gekalkt. Kees ging later studeren in Amsterdam en ik herinner me de verhalen van Dirk Jan over de kraakpanden waarin hij woonde. Kees werd tijdens de kroning van Beatrix opgepakt omdat hij DE rookbom had gegooid. (zie IISG  foto´s en nettime maillist archief )

Dirk Jan had voordat hij bij mij op school kwam al 2 andere lagere scholen achter de rug waar hij als onhandelbaar bestempeld en van school gestuurd was. De oudste broer van het gezin was nog de meest rustige maar had wel een keer op het voetbalveld een tegenstander knock-out geslagen.

De jongste broer is Alfred. Alfred was op zijn 13e als behoorlijk uit de kluiten gewassen. Hij was punk en wilde dat thuis ook duidelijk laten blijken door keihard plaatjes te draaien in de huiskamer in aanwezigheid van de rest van de familie. Alfred kalkte ook graffiti op muren in het station en op andere plekken, werd dan door de politie aangehouden en vastgezet. Dat hij nog pas 13 jaar was geloofde men pas nadat er contact was geweest met vader of moeder. Alfred is als ik me goed herinner op 13 jarige leeftijd van huis weggelopen en in een kraakpand in de buurt van zijn broer Kees gaan wonen. Alfred heeft later een documentaire gemaakt over zijn tijd als punker ( zie: nederpunk.punt.nl ) Een familie dus die doet denken aan “The young ones”. Maar vooral ook een familie die me doet terugdenken aan mijn eigen jeugd en idealen maar daarover de volgende keer meer.

Een bekend fenomeen is dat succes vele eigenaren kent. Als AZ dit jaar kampioen wordt zal er veel gediscussieerd worden of het nu coach van Gaal, spits X met zijn doelpunten, middenvelder Y met zijn briljante voorzetten of verdediger Z was met z´n snijdende tackels.

Het “geval AZ” is nog extra interessant omdat van Gaal vorig seizoen al was weggestuurd maar door de spelersgroep is behouden. Dus hoewel van Gaal een belangrijke bijdrage aan het succes zal leveren had het zomaar gekund dat hij er niet meer bij was geweest.

Een advertentie verkoper heeft mij ooit proberen uit te legen dat hij de belangrijkste medewerker van het bedrijf was omdat hij immers het geld verdiende. Sinds die tijd heb ik me regelmatig afgevraagd of bedrijven en sportteams nu zoveel verschillen. Er zijn allerlei prikkels bedacht om managers en medewerkers te stimuleren om goed te presteren.

Ultieme doel lijkt te zijn dat managers het geld van investeerders zien als hun eigen geld en er ook op dezelfde voorzichtige wijze mee omspringen. Bij bepaalde managers loopt dat echter wat uit de hand en zij zien het geld van de investeerders iets te letterlijk als hun eigen geld; ze plegen fraude of kennen zichzelf exorbitante bonussen toe. In hun ogen is dat ook volkomen terecht: zonder hen was er immers nooit zoveel geld verdiend.

Maar net als in de sport doen de echt goede managers het niet primair voor het geld. Uiteindelijk is het de liefde voor het werk en de eerzucht om het goed of beter te doen dan een ander die hen drijft. En wie gunt het van Gaal niet dat hij aan het eind van het seizoen met een brede glimlach en tranen in de ogen de schaal boven zijn hoofd kan heffen? Ze beseffen bovendien dat ze succes kunnen hebben omdat ze onderdeel zijn van een team met goede spitsen, middenvelders en verdedigers. Een team dat hen in staat stelt succesvol te zijn maar het hen bovenal ook gunt…

Een belangrijk thema in ieders leven: zoeken naar zekerheden. In projecten is het ook een belangrijk onderwerp. Projecten moeten over het algemeen een duurzame oplossing leveren waarmee onzekerheden en nieuwe investeringen in de toekomst worden voorkomen.

Sommige projecten en opdrachtgevers gaan erg ver. Er ontstaat dan een dialoog over een op te leveren systeem zoals deze:

P: Wat moet het systeem kunnen?

O: Alles wat we in de toekomst willen.

P: Wat wil je in de toekomst?

O: We moeten in kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen. Al we dus bijvoorbeeld een dienst of product per maand c.q. per kleine eenheid willen verkopen moet het systeem dat ondersteunen.

P: Flexibiliteit in abonnementsvormen en betalingsmethoden dus?

O: Nee wat ik noem is maar één voorbeeld. Het kan ook dat we…

P: Een flexibel en open systeem dus?

O: Nee dat is niet wat ik bedoel. Ik wil niet dat we in de toekomst nog weer opnieuw een project moeten starten en programmeren.

P: Kunnen we dan iets concreter bepalen wat het systeem in de toekomst moet kunnen ondersteunen?

Etc.

Soms wordt een dergelijk gesprek niet expliciet gevoerd maar zijn er impliciete verwachtingen. Het dilemma is gezien de menselijke aard niet oplosbaar. Een projectleider moet het dilemma (uiteraard) wel bespreekbaar en expliciet kunnen maken.

De titel van mijn vorige blog brengt mij tot de volgende conclusie: Waarom wordt er nu zoveel op natuurijs geschaatst? Omdat het leuk zou zijn? Ben je gek; schaatsen kun je elk jaar op de vele kunstijsbanen. Omdat het GRATIS is natuurlijk. Dus allemaal nog snel even profiteren voordat de zuurstoftax wordt ingevoerd!

Berichtje in de krant deze week; De projectleider voor betaald fietsen stallen bij stations vertelt dat je fiets stallen bij stations binnen enkele jaren alleen nog maar betaald mogelijk zal zijn.

Dat is natuurlijk een uitstekend idee. In lijn met de plannen van de overheid voor rekeningrijden. Jammer dat we het “de vervuiler betaald” principe niet op meer terreinen toepassen. Ook lopen op straat begint de spuigaten uit te komen. Het zou geweldig zijn als voetverkeer gereguleerd wordt met tolpoortjes zodat er op de drukste dagen nog een beetje door te komen is op straat.

Waar ik me verder ook al jaren mateloos aan erger is dat asociale ademhalen van sommige mensen; ze zuigen de lucht naar binnen alsof het niks kost! De beste oplossing om het gebruik van zuurstof wat aan banden te leggen is een zuurstof tax. Het moet eenvoudig mogelijk zijn om een apparaatje te ontwikkelen dat zuurstofgebruik meet en afrekent.

DE introducties van 2009: Tolpoortjes voor voetgangers en de zuurstoftax!

Naschrift: En uiteraard ben je nooit de eerste met zo’n idee: Zie google

Een schoen is een schoen is een schoen

http://play.sockandawe.com/

Het is wellicht een wat vreemde associatie maar bovenstaande titel kwam in me op naar aanleiding van een een discussie op radio programma stand.nl. Daar was de stelling: “Invoering van de vlaktax is een goed idee”. Dat bracht deja vues bij me boven want waar gaat het nou eigenlijk om bij die stelling? Is de vlaktax niet een middel om een doel te bereiken? Zo ja welk doel dan?

Ik heb in veel projecten en organisaties meegemaakt dat er over middelen gesproken werd zonder dat het doel helder was; We moeten een portal hebben! (hoezo? wat wil je bereiken?) Lijkt een open deur maar helaas is dat niet altijd evident en ook in politieke discussies raken we wel eens de weg kwijt…

Om dan de assiocatie met de titel nog te verklaren: Niet alleen dronkaards en kinderen lijken de waarheid in pacht te hebben, ook filmmakers snappen de wereld wellicht beter dan de gemiddelde mens want over doelloos rebelleren (lijkt op een project nietwaar?) wisten ze jaren geleden al aantrekkelijke films te maken.
Zie IMBD: Rebel without a cause

Afgelopen weekend de 8e verjaardag van Suzanne gevierd in ons huis in verbouwing. Gelukkig is de verbouwing bijna klaar en werd het een soort housewarming party…

De afsluiting van een roerige periode

Keuken afmaken, badkamer er uitslopen, tegels hakken. Klusserdeklus! De laatste loodjes van ons eigen kluswerk voordat de aannemer weer aan de slag gaat na de bouwvak.

Heerlijk gezeild gisteravond. Loosdrechtse plassen helemaal voor mij. Lekker windje en alle muizenesten uit mijn hoofd laten waaien. Al wel te lang geleden dus eerst wat frisse tegenzin en problemen die anders geen enkel punt zijn (shit hoe krijg ik die boot de haven uit, waait het niet wat hard?) moeten overwinnen.

Weg zorgen van gisteren. Het giet van de lucht, maar de vakantie is voor mij voorzichtig al begonnen. Nog een paar daagjes werk, volgende week klussen en dan lekker met de fiets de berg af (o ja, ook af en toe op…)